Koniec wakacji to dobry moment, aby dokładnie obejrzeć skórę. Nowe znamię, zmiana koloru lub kształtu istniejącego pieprzyka, krwawienie czy niegojąca się ranka powinny skłonić do konsultacji dermatologicznej. Samokontrola nie zastępuje dermatoskopii, ale pomaga szybciej zauważyć zmianę wymagającą oceny specjalisty.

Dlaczego warto obejrzeć skórę po lecie?

Latem skóra jest bardziej narażona na promieniowanie UV – nie tylko na plaży, ale także podczas pracy w ogrodzie, spacerów, jazdy na rowerze czy zwiedzania. Oparzenie słoneczne jest widocznym sygnałem nadmiernej ekspozycji, jednak promieniowanie może uszkadzać skórę również bez wyraźnego zaczerwienienia.

Kontrola po wakacjach nie oznacza, że zmiana powstała w ciągu jednego lata. To po prostu praktyczny, łatwy do zapamiętania termin na porównanie wyglądu znamion. Jeśli jednak niepokojąca zmiana pojawi się wcześniej, nie należy czekać do końca sezonu.

Jak przeprowadzić samokontrolę skóry?

Skórę najlepiej oglądać w dobrze oświetlonym pomieszczeniu, przed dużym lustrem i z pomocą mniejszego lusterka. Warto poprosić bliską osobę o sprawdzenie pleców i skóry głowy. Zdjęcie wykonane w podobnym świetle i z tej samej odległości może pomóc w porównaniu zmiany w kolejnych miesiącach, ale nie zastępuje badania lekarskiego.

Podczas samokontroli obejrzyj:

•      twarz, uszy, szyję i skórę głowy, także pomiędzy włosami;

•      klatkę piersiową, brzuch, plecy, pośladki i pachy;

•      ramiona, przedramiona, dłonie, przestrzenie między palcami i okolice paznokci;

•      uda, podudzia, stopy, podeszwy i przestrzenie między palcami;

•      miejsca zwykle zakryte ubraniem oraz okolice, których na co dzień nie obserwujesz.

Zasada ABCDE – na co zwrócić uwagę?

Pomocnym schematem oceny znamion jest zasada ABCDE. Nie służy ona do samodzielnego rozpoznawania czerniaka, ale wskazuje cechy, które warto skonsultować z dermatologiem:

•      A – asymetria: jedna połowa zmiany różni się od drugiej;

•      B – brzegi: są nieregularne, poszarpane, niewyraźne lub zgrubiałe;

•      C – kolor: jest niejednolity, pojawiają się różne odcienie brązu, czerni, czerwieni, różu lub bieli;

•      D – duży rozmiar: średnica przekracza około 5–6 mm, choć podejrzana zmiana może być także mniejsza;

•      E – ewolucja: znamię rośnie lub zmienia kształt, kolor, powierzchnię albo daje nowe objawy.

W praktyce szczególnie ważna jest zmiana w czasie. Niepokój powinno wzbudzić także znamię wyraźnie inne od pozostałych – tak zwany „brzydki kaczątko” – oraz każda nowa zmiana, która szybko rośnie.

Objawy, z którymi nie warto czekać

Konsultacji dermatologicznej wymaga zwłaszcza zmiana, która:

•      powiększa się, ciemnieje lub zmienia kształt;

•      ma kilka kolorów albo traci jednolite zabarwienie;

•      krwawi, pęka, tworzy strup lub nie chce się zagoić;

•      zaczęła swędzieć, boleć albo stała się wyczuwalnie grubsza;

•      pojawiła się niedawno i wyraźnie różni się od innych znamion;

•      została wielokrotnie podrażniona i jednocześnie zmienia wygląd.

Brak bólu nie oznacza, że zmiana jest bezpieczna. Wczesne nowotwory skóry często nie powodują wyraźnych dolegliwości, dlatego znaczenie ma wygląd i ewolucja znamienia.

Na czym polega dermatoskopia?

Dermatoskopia jest nieinwazyjnym i bezbolesnym badaniem wykonywanym za pomocą dermatoskopu – urządzenia powiększającego obraz skóry i pozwalającego ocenić struktury niewidoczne gołym okiem. Lekarz ogląda wybrane znamiona, porównuje ich cechy i decyduje, czy zmiana wymaga obserwacji, dokumentacji fotograficznej lub usunięcia.

Samo badanie dermatoskopowe nie jest badaniem histopatologicznym. Jeśli zmiana budzi podejrzenie, ostateczne rozpoznanie ustala się po jej usunięciu i ocenie materiału pod mikroskopem. Dlatego znamion nie powinno się usuwać wyłącznie kosmetycznie bez wcześniejszej oceny lekarskiej.

Kto powinien szczególnie pamiętać o kontroli znamion?

Większej czujności wymagają osoby, które:

•      mają jasną karnację, piegi i łatwo ulegają oparzeniom słonecznym;

•      mają liczne znamiona lub znamiona o nietypowym wyglądzie;

•      przebyły czerniaka albo inny nowotwór skóry;

•      mają bliskiego krewnego, u którego rozpoznano czerniaka;

•      często korzystały z solarium lub doświadczały silnych oparzeń słonecznych;

•      pracują na zewnątrz albo regularnie spędzają dużo czasu na słońcu;

•      mają obniżoną odporność, np. w związku z chorobą lub leczeniem.

Nie ma jednego harmonogramu kontroli odpowiedniego dla wszystkich. Częstotliwość dermatoskopii ustala dermatolog na podstawie liczby i wyglądu znamion oraz indywidualnych czynników ryzyka. Podejrzana zmiana wymaga oceny niezależnie od terminu poprzedniego badania.

Jak chronić skórę przez cały rok?

Podstawą profilaktyki jest ograniczanie nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. W słoneczne dni warto szukać cienia, nosić przewiewną odzież, nakrycie głowy i okulary z filtrem UV oraz stosować preparat przeciwsłoneczny chroniący przed UVA i UVB. Kosmetyk trzeba nakładać odpowiednio obficie i ponawiać aplikację zgodnie z instrukcją producenta. Solarium nie jest bezpieczną alternatywą dla słońca.

Najczęstsze pytania

Czy każde duże znamię jest niebezpieczne?

Nie. Wielkość jest tylko jednym z elementów oceny. Ważne są także asymetria, brzegi, kolor i przede wszystkim zmiana wyglądu w czasie. O charakterze znamienia decyduje lekarz.

Czy dermatoskopia boli?

Nie. Badanie jest nieinwazyjne i zwykle trwa krótko. Dermatolog przykłada dermatoskop do skóry lub ogląda ją urządzeniem bez kontaktu, zależnie od użytego sprzętu.

Czy z kontrolą trzeba czekać do jesieni?

Nie. Koniec lata jest dobrym przypomnieniem o profilaktyce, ale krwawienie, szybki wzrost lub inna zauważalna zmiana wyglądu znamienia wymagają wcześniejszej konsultacji.

W poradni dermatologicznej MEDICA Siedlce wykonywana jest dermatoskopia oraz konsultacje zmian skórnych. Sprawdź zakres usług i umów wizytę: Poradnia Dermatologiczna MEDICA. Rejestracja telefoniczna: 25 644 74 00.